Jakie są przyczyny łupieżu?

Skóra człowieka regularnie się odnawia. Naturalny cykl odnowy komórek skóry głowy trwa 28 dni. U osób, które borykają się z łupieżem proces ten zostaje skrócony do 7-15 dni. Konsekwencją są tzw. konglomeraty – komórki tworzą na owłosionej skórze głowy skupiska, które złuszczają się masowo.

W mikroflorze skóry głowy bytują grzyby drożdżopodobne Malassezia, które na zdrowej skórze głowy stanowią ok. 46 % mikroflory. Drożdżaki te odżywiają się sebum produkowanym przez gruczoły łojowe skóry głowy. Zwiększona produkcja łoju może być zatem jedną z przyczyn łupieżu, bowiem u osób cierpiących na łupież, procent grzybów Malassezia w mikloflorze skóry głowy wzrasta nawet do 74 %.

Przyczyny nadmiernego złuszczania się skóry głowy można podzielić na wewnętrzne oraz na zewnętrzne. Do wewnętrznych należą: płeć (z łupieżem częściej mierzą się mężczyźni), wahania hormonów, predyspozycje genetyczne. Białe łuski mogą być także konsekwencją źle dobranych zabiegów pielęgnacyjnych. Należą do nich: nadmierne używanie produktów do włosów, takich jak lakiery czy żele do włosów, zbyt rzadkie mycie głowy, niedokładne spłukanie kosmetyków, częste kąpiele w chlorowanej wodzie, a także używanie zbyt gorącego nawiewu suszarki. Błędy pielęgnacyjne powodują niszczenie bariery hydrolipidowej skóry, a resztki kosmetyków są pożywką dla drobnoustrojów bytujących na skórze głowy. Także chodzenie spać z mokrymi włosami powoduje namnażanie się drożdżaków Malassezia.

Niebagatelne znaczenie ma tu także stres, który powoduje wzrost poziomu kortyzolu, co nasila stany zapalne i łojotok oraz osłabienie organizmu, a także niewłaściwa dieta uboga witaminy z grupy B oraz cynk, nadużywanie alkoholu, nadmierne jedzenie słodyczy i innych cukrów prostych, tłuszczów nasyconych oraz skrobi. Łupież może wystąpić także u osób cierpiących chroniczne zmęczenie, depresję oraz chorobę Parkinsona  

Wśród zewnętrznych przyczyn łupieżu wymienia się np. noszenie czapek, kapeluszy, przebywanie w ogrzewanych i klimatyzowanych pomieszczeniach, oraz zanieczyszczenia powietrza. 

Jakie są rodzaje łupieżu?

Dermatolodzy i trycholodzy wymieniają dwa rodzaje łupieżu, które dotyczą skóry głowy – łupież suchy i łupież tłusty, Grzyby drożdżopodobne Malassezia wywołują także łupież pstry, występujący poza obszarem owłosionej skóry głowy.

Łupież suchy

Najczęściej spotykanym rodzajem łupieżu jest łupież suchy. Objawem są srebrzystobiałe płatki, widoczne pomiędzy pasmami włosów, które w trakcie czesania opadają na ramiona lub unoszą się w powietrzu obok osoby na niego cierpiącej. Często towarzyszy mu świąd skóry. Zazwyczaj pacjenci nie zgłaszają innych dolegliwości. Występuje na szczycie głowy. Może pojawić się także w okolicy ciemieniowej oraz na skroniach.

Łupież tłusty

Dużo większy problem stanowi łupież tłusty. Pojawia się na szczycie głowy i ma postać tłustych łusek, które mają barwę brudnożółtą. Łuski te są mocno przytwierdzone do skóry głowy. Zazwyczaj mają podłoże zapalne i towarzyszy im świąd, a drapanie i pocieranie nasila stan zapalny na skórze głowy. Nieleczony może prowadzić do osłabienia mieszków włosowych oraz wzmożonego wypadania włosów.

Łupież pstry (Pityriasis versicolor)

Jest infekcją grzybiczą wywołaną przez grzyby Malassezia, ale występuje na plecach, barkach i ramionach. Są to drobne brunatno-różowe plamy, które lekko się łuszczą. Po ekspozycji na słońce plamy stają się bardziej widoczne, ponieważ nie ciemnieją, przez co odcinają się na tle opalonego ciała. Łupież ten wymaga zastosowania terapii przeciwgrzybiczej.

Jaja wszy a łupież, czyli jak odróżnić gnidy od łupieżu?

Rodzice dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym bardzo często zastanawiają się, czy ich dziecko właśnie przyniosło do domu wszy, czy nabawiło się łupieżu. Można go bowiem pomylić z gnidami, czyli jajami wszy. Różnica jest zasadnicza. Łupież to łuski o nieregularnym kształcie – są białe lub szare i łatwo jest się ich pozbyć z włosów poprzez zdmuchnięcie lub strzepniecie. Gnidy są mocno przyczepione przy nasadzie włosa, mają owalny kształt oraz są kremowo-beżowe. Nie da się usunąć w łatwy sposób i należy do ich usunięcia użyć grzebienia lub paznokcia. Podczas usuwania gnida „trzaska” pod wpływem nacisku.

Jaki szampon na łupież wybrać?

Leczenie łupieżu wymaga zastosowania substancji o różnym mechanizmie działania. Wśród środków przeciwgrzybiczych stosuje się m.in. ketokonazol, cyklopiroksolaminę czy pirytionian cynku. Osobną grupę stanowią substancje cytostatyczne, takie jak dziegcie czy siarczek selenu, które hamują zbyt szybkie podziały komórkowe naskórka. Z kolei w celu usunięcia zrogowaciałych łusek stosuje się składniki keratolityczne (złuszczające), do których należą kwas salicylowy, kwas mlekowy, mocznik czy związki siarki.

Szukając odpowiedniego kosmetyku warto zwracać uwagę na nowoczesne, wielokierunkowe formuły. W ich składzie coraz częściej stosuje się standaryzowany ekstrakt z kory wierzby białej (Salix Alba Bark Extract), który jest naturalnym źródłem salicyn o działaniu kojącym, przeciwzapalnym i ściągającym. W celu wzmocnienia ochrony przed drożdżakami, przy zachowaniu wysokiego bezpieczeństwa dla skóry głowy, nowoczesne szampony wykorzystują połączenie mleczanu sodu kaproilowego i lauroilowego (Sodium Caproyl/Lauroyl Lactylate) z cytrynianem trietylu (Triethyl Citrate). Taki kompleks skutecznie ogranicza namnażanie mikroorganizmów odpowiedzialnych za łupież, a dodatek substancji nawilżających, takich jak gliceryna, zapobiega przesuszaniu naskórka i wspiera jego barierę ochronną.

Jak pozbyć się łupieżu? Kompleksowy plan działania

W pierwszym etapie odpowiednio dobrany preparat stosuje się dwa do trzech razy w tygodniu przez około cztery tygodnie. Włosy myjemy dwa razy, pamiętając o pozostawieniu piany na skórze głowy przez kilka minut przed spłukaniem. Profilaktycznie zaleca się stosowanie szamponów przeciwłupieżowych raz w tygodniu przez co najmniej trzy miesiące. Oczywiście należy w tym czasie dbać także o higienę przyborów do czesania, często zmieniać poszewki poduszki oraz unikać gorącego nawiewu suszarki. Dietę warto wzbogacić o cynk i witaminy z grupy B. Gdyby dolegliwości nie ustępowały należy skontaktować się z dermatologiem lub trychologiem.

Autor: Aleksandra Bartoszewska 

Piśmiennictwo: 

1. B. Cygan. Postępowanie w łupieżu skóry owłosionej głowy, Lek w Polsce, VOL 23 NR 5’13 (265) s. 24-27.
2. https://podyplomie.pl/czasopisma/dermatologia-po-dyplomie/2018/05/powierzchowne-zakazenia-grzybicze-skory-u-chorych-po-transplantacji-narzadow
3. https://www.dermatologia-praktyczna.pl/a3557/Zmiany-alergiczne-w-obrebie-owlosionej-skory-glowy.html